Vẫn lúng túng xây dựng những tác phẩm văn học - nghệ thuật giá trị cao

Báo động nguy cơ “xâm thực văn hóa” Góp tiếng nói đầu tiên trên diễn đàn, nhà báo Ngô Ngọc Ngũ Long, Ủy viên Ban chấp hành Hội Điện ảnh TP Hồ Chí Minh tỏ ra khá gay gắt rằng: Hiện nay đã và đang tồn tại nghịch lý giữa quan điểm cơ bản về vai trò và sự phát triển văn hóa và sự triển khai các quan điểm này trong thực tiễn. Câu “Giữ gìn và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” dường như đã trở thành câu khẩu hiệu có thể tìm gặp ở bất cứ nơi đâu nhưng không phải ai cũng hiểu và vận dụng đúng với tinh thần Nghị quyết Trung ương 5. Thực tiễn chứng minh cho thấy trong nhiều năm qua, Văn hóa Việt Nam đang dần bị xâm thực bởi những cơn lốc của nhiều nền văn hóa du nhập, chủ yếu là Âu Mỹ, Hàn Quốc. Tinh thần dân tộc dường như trở thành một thứ xa xỉ. Một nghịch lý nhưng là sự thật hiển nhiên là nhan nhản khắp nơi trên cả nước, được nhìn thấy rõ ràng, cơ bản nhất là Tiếng Việt đang ngày càng lai tạp. Trong khi ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, du khách đau đầu vì những bảng hiệu chỉ viết bằng tiếng Hoa, tiếng Nhật, tiếng Hàn thì ở Việt Nam, có những thành phố du lịch có đến gần 80% bảng hiệu là bằng chữ nước ngoài trên đường phố. Nhìn vào đời sống văn học nghệ thuật mới thấy sự áp đảo của văn hóa nước ngoài đối với tuổi trẻ hiện nay như thế nào. Từ con đường nghệ thuật, Hàn Quốc mang văn hóa xứ kim chi vào Việt Nam và từng bước trở thành làn sóng xâm thực văn hóa Việt. Trong một số bộ phim Việt, người xem bỗng dưng thấy bối cảnh ngôi nhà Việt không còn như xưa, nhân vật trong phim đã tiếp bạn bè bằng cách ngồi xệp dưới đất bên bàn thấp như người Hàn. Trang phục nam nữ cũng theo thời trang Hàn, có khi cốt truyện cũng lấy từ Hàn Quốc. Bên cạnh ấy, sự nhập khẩu phim tràn lan, hầu hết chỉ chiếu phim nước ngoài (tỷ lệ 17 phim Việt Nam/106 phim nước ngoài, trong đó Hollywood chiếm 80%). Hàng ngày tiếp xúc với phim Mỹ, vô hình trung giới trẻ Việt gần như được định hướng cho một lối sống mới mà họ gọi là hiện đại, thời thượng, một lối sống thực dụng và cá nhân kiểu Mỹ. Tâm lý vọng ngoại trở thành bình thường và lý tưởng “đâu cần thanh niên có” bỗng trở nên xa xỉ với một số không ít thanh niên chỉ biết lao vào kiếm tiền bằng mọi giá. Sân khấu cải lương, một trong những loại hình nghệ thuật truyền thống dân tộc. Với nghệ thuật múa, thực trạng cũng được nhìn nhận không lạc quan hơn. Nghệ sĩ nhân dân Đặng Hùng tỏ thái độ bức xúc: Có tác phẩm, chương trình nghệ thuật truyền hình, hát bài Tây, diễn như Tây, ăn mặc kiểu Tây, điều hành chương trình y hệt Tây... Thì bản sắc dân tộc chỗ nào không thấu hiểu... Trong khi đó tác phẩm được đánh giá cao ít có cơ hội phổ biến đến công chúng... Với lĩnh vực sân khấu, Nghệ sĩ ưu tú Minh Ngọc cũng chia sẻ rằng, mặc dù là địa phương đi đầu trong xã hội hóa sân khấu cả nước nhưng đến nay sân khấu TP Hồ Chí Minh cũng còn rất nhiều vấn đề đáng báo động. Sân khấu cải lương không có điểm diễn chính vì Nhà hát cải lương đập đi chờ xây mới đã mấy năm. Kịch bản thiếu vì đội ngũ viết đã lớn tuổi, không còn sức để viết, người còn tâm huyết thì không cập nhật kịp với xã hội, người viết trẻ lại ít am hiểu thực sự về cải lương. Sân khấu mất dần công chúng. Trong khi đó, sân khấu kịch nói tư nhân sau thời kỳ phát triển rầm rộ cũng nảy sinh nhiều vấn đề. Có những sân khấu chỉ gắn với hài, thậm chí hài nhạt, hài nhảm. Có sân khấu chỉ gắn với kịch ma, kinh dị. Đổi “món” là không có khách. Sân khấu tư nhân đi thuê nên không thể không cần khán giả... Giải pháp nào cho tác phẩmcó giá trị cao? Theo nhạc sĩ Trần Long Ẩn, Chủ tịch Hội Âm nhạc TP Hồ Chí Minh thì ngoài trách nhiệm tự thân của nghệ sĩ, của Hội Âm nhạc, với lĩnh vực âm nhạc, rất cần được tập trung đầu tư cho các sáng tác thanh nhạc, khí nhạc, công tác lý luận phê bình. Kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng với các sản phẩm văn hóa phục vụ thị hiếu không lành mạnh của một bộ phận công chúng... Trong khi đó, theo nhà văn Lê Quang Trang, Chủ tịch Hội Nhà văn thành phố và đạo diễn Dương Cẩm Thúy, Chủ tịch Hội Điện ảnh thành phố thì rất cần chú ý vấn đề phát hiện và ứng xử với các tài năng. Bởi lẽ, văn học nghệ thuật là lĩnh vực đặc thù, làm sao để động viên, kích thích người nghệ sĩ sáng tạo với tâm thế tự nguyện, thoải mái mới mong có những tác phẩm giá trị cao. Đạo diễn Dương Cẩm Thúy nhấn mạnh: Nếu trả lời được các câu hỏi thanh niên hiện nay làm gì sau giờ học, giờ làm? Tại sao lại để phim Trung Quốc, Hàn Quốc tràn ngập màn ảnh truyền hình, tại sao lại để những phim truyền hình Việt kém chất lượng chiếm giữ giờ vàng, có hàng triệu khán giả xem, trong đó có không ít thiếu nhi thì sẽ tìm được chiến lược lớn, toàn diện để phát triển văn học nghệ thuật Việt Nam. Rất nhiều giải pháp khác cũng được đưa ra. Trong đó vấn đề đầu tư cho sáng tác, cơ sở vật chất, công tác đào tạo và điều chỉnh nhiều hơn trong việc phổ biến tác phẩm với công chúng đặc biệt sẽ tạo động lực, điều kiện để xây dựng được những tác phẩm văn học nghệ thuật giá trị cao, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc như tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII